🎪 ગુજરાતના પ્રસિદ્ધ લોકમેળાઓ : સંપૂર્ણ માહિતી 🎪
ગુજરાતની ભાતીગળ સંસ્કૃતિ, લોકજીવન અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ (GPSC, GSSSB, TET/TAT) માટે ઉપયોગી માર્ગદર્શિકા
☂️ તરણેતરનો મેળો (સુરેન્દ્રનગર)
📍 થાનગઢ પાસે તરણેતર (ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવ)🗓️ ભાદરવા સુદ ચોથ, પાંચમ અને છઠ
વિશેષતા: રંગબેરંગી ભરતકામવાળી છત્રીઓ, હૂડા રાસ અને ગ્રામીણ ઓલિમ્પિક માટે વિશ્વભરમાં જાણીતો છે. પૌરાણિક માન્યતા મુજબ અહીં દ્રૌપદીનો સ્વયંવર યોજાયો હતો અને અર્જુને મત્સ્યવેધ કર્યો હતો.
🔱 ભવનાથનો મેળો (જૂનાગઢ)
📍 ગિરનાર તળેટી, જૂનાગઢ🗓️ મહા વદ નોમથી મહાશિવરાત્રી સુધી
વિશેષતા: શિવરાત્રીની મધ્યરાત્રિએ નાગા સાધુઓની ભવ્ય રવેડી (સરઘસ) નીકળે છે અને સાધુઓ 'મૃગીકુંડ'માં શાહી સ્નાન કરે છે. ગુજરાત સરકારે તેને 'મિની કુંભમેળા' તરીકે જાહેર કર્યો છે.
🛞 માધવપુરનો મેળો (પોરબંદર)
📍 માધવપુર (ઘેડ), પોરબંદર🗓️ ચૈત્ર સુદ નોમથી તેરસ (પાંચ દિવસ)
વિશેષતા: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને રુક્મિણીજીના લગ્નની યાદમાં યોજાય છે. ભગવાન માધવરાયજીની રથયાત્રા અને લગ્નવિધિ ધામધૂમથી ઉજવાય છે. તે ઉત્તર-પૂર્વ ભારત (અરુણાચલ પ્રદેશ) અને ગુજરાત વચ્ચેના સાંસ્કૃતિક જોડાણનું પ્રતીક છે.
🌊 નકળંગનો મેળો (ભાવનગર)
📍 કોળિયાક દરિયાકિનારે, ભાવનગર🗓️ ભાદરવા વદ અમાસ
વિશેષતા: મહાભારતના યુદ્ધ પછી પાંડવોએ પાપમુક્તિ માટે અહીં નિષ્કલંક મહાદેવની સ્થાપના કરી હતી. મંદિર દરિયાની વચ્ચે આવેલું હોવાથી ઓટ સમયે જ દર્શન થઈ શકે છે.
🐪 રવેચીનો મેળો (કચ્છ)
📍 રવાપર (રાપર તાલુકો), કચ્છ🗓️ ભાદરવા સુદ આઠમ
વિશેષતા: રવેચી માતાજીના મંદિરે ભરાતા આ મેળામાં કચ્છી સંસ્કૃતિ, ભાતીગળ પહેરવેશ અને લોકસંગીતની અનોખી ઝાંખી જોવા મળે છે.
🌊 વૌઠાનો મેળો (અમદાવાદ)
📍 વૌઠા, તા. ધોળકા, અમદાવાદ🗓️ કારતક સુદ અગિયારસથી પૂનમ
વિશેષતા: અહીં સાત નદીઓનો સંગમ (સપ્તસંગમ) થાય છે. આ મેળો ગધેડાઓની લે-વેચ માટે ભારતભરમાં પ્રખ્યાત છે, જ્યાં ગધેડાઓને રંગોથી શણગારવામાં આવે છે.
🪔 ભાદરવી પૂનમનો મેળો (બનાસકાંઠા)
📍 અંબાજી, તા. દાંતા, બનાસકાંઠા🗓️ ભાદરવા સુદ પૂનમ
વિશેષતા: પવિત્ર શક્તિપીઠ અંબાજી ખાતે લાખો પદયાત્રીઓ સંઘ લઈને ચાલતા દર્શનાર્થે આવે છે. સમગ્ર ઉત્તર ગુજરાતના માર્ગો 'બોલો મારી અંબે, જય જય અંબે'ના નાદથી ગુંજી ઉઠે છે.
🎶 શામળાજીનો મેળો (અરવલ્લી)
📍 શામળાજી, અરવલ્લી🗓️ કારતક સુદ ૧૧ થી પૂનમ (૩ અઠવાડિયા)
વિશેષતા: મેશ્વો નદીના કાંઠે કાળિયા ઠાકોરના દર્શન અને 'નાગધરા કુંડ'માં સ્નાનનું મહત્વ છે. ('શામળાજીને મેળે રણઝણિયું રે પેંજણિયું વાગે' લોકગીત આ મેળા પરથી પ્રચલિત છે).
🏞️ ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો (સાબરકાંઠા)
📍 ગુણભાખરી, તા. પોશીના, સાબરકાંઠા🗓️ હોળી પછીના ૧૪મા દિવસે (ફાગણ વદ ચૌદશ/અમાસ)
વિશેષતા: સાબરમતી, આકુળ અને વ્યાકુળ નદીના ત્રિવેણી સંગમ પર યોજાતા મેળામાં આદિવાસી લોકો સ્વજનોના અસ્થિનું વિસર્જન કરે છે અને બીજા દિવસે ઉત્સવ મનાવે છે.
🔥 પલ્લીનો મેળો (ગાંધીનગર)
📍 રૂપાલ ગામ, ગાંધીનગર🗓️ આસો સુદ નોમ (નવરાત્રીની નવમી રાત્રિ)
વિશેષતા: વરદાયિની માતાજીની લાકડાની પલ્લી (રથ) કાઢવામાં આવે છે, જેના પર શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા લાખો કિલો શુદ્ધ ઘીનો અભિષેક કરવામાં આવે છે.
🐪 કાત્યોકનો મેળો (પાટણ)
📍 સિદ્ધપુર, પાટણ🗓️ કારતક સુદ પૂનમ
વિશેષતા: સરસ્વતી નદીના કાંઠે ભરાતો આ મેળો ઊંટોની લે-વેચ માટે ખૂબ જ જાણીતો છે. અહીં રાત્રે સરસ્વતી નદીમાં દીપદાન કરવામાં આવે છે.
🎋 ગોળ-ગધેડાનો મેળો (દાહોદ)
📍 જેસાવાડા, તા. ગરબાડા, જિ. દાહોદ🗓️ હોળી પછીના પાંચમા કે સાતમા દિવસે
વિશેષતા: સીસમના ઊંચા થાંભલા પર ગોળની પોટલી બાંધવામાં આવે છે. આસપાસ હાથમાં વાંસની સોટીઓ લઈને ઊભેલી યુવતીઓના માર વચ્ચેથી યુવાનો થાંભલા પર ચઢીને ગોળની પોટલી ઉતારવાનો પ્રયાસ કરે છે.
🔥 ચૂલનો મેળો (દાહોદ અને પંચમહાલ)
📍 દાહોદ અને પંચમહાલ જિલ્લો🗓️ ધૂળેટીના દિવસે (ફાગણ વદ એકમ)
વિશેષતા: આ મેળામાં શ્રદ્ધાળુઓ પોતાની માનતા પૂર્ણ કરવા માટે હાથમાં ખુલ્લી તલવાર કે નાળિયેર રાખીને ધગધગતા અંગારા (ચૂલ) પર ખુલ્લા પગે ચાલે છે.
🐄 ગાય-ગોહરીનો મેળો (દાહોદ / છોટાઉદેપુર)
📍 ગઢબોરિયાદ (છોટાઉદેપુર) અને દાહોદ🗓️ કારતક સુદ એકમ (બેસતું વર્ષ)
વિશેષતા: ગાયોને રંગો, મોરપીંછ અને ઘૂઘરાથી શણગારવામાં આવે છે. માનતા રાખનાર વ્યક્તિઓ જમીન પર સૂઈ જાય છે અને તેમની ઉપરથી ગાયોનું ધણ પસાર કરવામાં આવે છે.
🌿 આંબલી અગિયારસનો મેળો (દાહોદ)
📍 દાહોદ અને પંચમહાલ વિસ્તાર🗓️ ફાગણ સુદ અગિયારસ
વિશેષતા: હોળી પૂર્વે ભરાતો આ મેળો આદિવાસી સમાજમાં તહેવારની ખરીદી અને સામાજિક મિલન માટે ખૂબ મહત્વનો ગણાય છે.
🦚 ક્વાંટ અને ભંગુરિયાનો મેળો (છોટાઉદેપુર)
📍 ક્વાંટ અને છોટાઉદેપુર વિસ્તાર🗓️ હોળી પૂર્વે અને ધૂળેટીના ત્રીજા/પાંચમા દિવસે
વિશેષતા: રાઠવા આદિવાસીઓનો સૌથી મોટો સાંસ્કૃતિક મેળો. શરીર પર ટપકાં (ચિતરામણ), માથે મોરપીંછની ટોપી અને પરંપરાગત વાંસળી-વાદ્યો સાથે નૃત્ય કરવામાં આવે છે.
👑 ડાંગ દરબાર (ડાંગ)
📍 આહવા, ડાંગ જિલ્લો🗓️ ફાગણ સુદ પૂનમ (હોળી દરમિયાન)
વિશેષતા: ડાંગના ભીલ રાજાઓ અને નાયકોનું સન્માન કરી તેમને વર્ષાસન (સાલિયાણું) આપવામાં આવે છે. અહીં 'ડાંગી નૃત્ય' (ચાળો) મુખ્ય આકર્ષણ હોય છે.
| ગુજરાતી મહિનો | તિથિ | મેળાનું નામ | સ્થળ અને જિલ્લો |
|---|---|---|---|
| કારતક | સુદ એકમ (બેસતું વર્ષ) | ગાય-ગોહરીનો મેળો | ગઢબોરિયાદ (છોટાઉદેપુર), દાહોદ |
| કારતક | સુદ અગિયારસથી પૂનમ | વૌઠાનો મેળો / શામળાજીનો મેળો | ધોળકા (અમદાવાદ) / શામળાજી (અરવલ્લી) |
| કારતક | સુદ પૂનમ (દેવદિવાળી) | કાત્યોકનો મેળો / શુકલતીર્થનો મેળો | સિદ્ધપુર (પાટણ) / શુકલતીર્થ (ભરૂચ) |
| કારતક | સુદ પૂનમ | માણેકઠારી પૂનમનો મેળો | ડાકોર (ખેડા) |
| મહા | વદ નોમથી ચૌદશ (શિવરાત્રી) | ભવનાથનો મેળો | ગિરનાર તળેટી (જૂનાગઢ) |
| ફાગણ | સુદ પૂનમ (હોળી) | ડાંગ દરબાર / ફાગણી પૂનમનો મેળો | આહવા (ડાંગ) / ડાકોર (ખેડા) |
| ફાગણ | વદ એકમ (ધૂળેટી) | ચૂલનો મેળો | દાહોદ અને પંચમહાલ |
| ફાગણ | વદ ચૌદશ / અમાસ | ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો | ગુણભાખરી, તા. પોશીના (સાબરકાંઠા) |
| ચૈત્ર | સુદ નોમથી તેરસ | માધવપુરનો મેળો | માધવપુર ઘેડ (પોરબંદર) |
| ચૈત્ર | સુદ પૂનમ | ચૈત્રી પૂનમનો મેળો / ઊનાઈનો મેળો | બહુચરાજી (મહેસાણા) / ઊનાઈ (નવસારી-તાપી) |
| શ્રાવણ | વદ સાતમ-આઠમ | જન્માષ્ટમીનો લોકમેળો | રાજકોટ (રેસકોર્સ મેદાન) |
| શ્રાવણ | વદ નોમ / વદ અમાસ | છડીનો મેળો / ભાડભૂતનો મેળો (દર ૧૮ વર્ષે) | ભરૂચ |
| ભાદરવો | સુદ ચોથ, પાંચમ, છઠ | તરણેતરનો મેળો | તરણેતર, તા. થાનગઢ (સુરેન્દ્રનગર) |
| ભાદરવો | સુદ આઠમ / સુદ પૂનમ | રવેચીનો મેળો / ભાદરવી પૂનમનો મેળો | રવાપર (કચ્છ) / અંબાજી (બનાસકાંઠા) |
| ભાદરવો | વદ અમાસ | નકળંગનો મેળો | કોળિયાક (ભાવનગર) |
| આસો | સુદ નોમ (નવરાત્રી) | પલ્લીનો મેળો | રૂપાલ (ગાંધીનગર) |
📍 જિલ્લાવાર અન્ય મહત્વપૂર્ણ મેળાઓ:
- કચ્છ: જખનો મેળો (કાકડભીટ, નખત્રાણા - ભાદરવા સુદ બીજ), હાજીપીરનો મેળો (બન્ની વિસ્તાર - ચૈત્રના પ્રથમ સોમવારે), ગરીબશાહ પીરનો મેળો.
- પાટણ: વરાણાનો મેળો (ખોડિયાર માતાજીનો મેળો - મહા સુદ આઠમથી પૂનમ).
- મહેસાણા: મોઢેરાનો ઉત્તરાર્ધ મહોત્સવ (જાન્યુઆરી માસમાં સૂર્યમંદિર ખાતે), બહુચરાજીનો મેળો.
- અમદાવાદ: સરખેજનો મેળો (રોજા ખાતે), શાહઆલમનો મેળો.
- ભરૂચ: ભાડભૂતનો મેળો (દર ૧૮ વર્ષે અધિક શ્રાવણ માસમાં ભરાતો કુંભ સમાન મેળો), મેઘરાજાનો છડી ઉત્સવ (ભોઈ સમાજ દ્વારા ઉજવાતો ૨૫૦ વર્ષ જૂનો ઉત્સવ).
- ૧. સૌથી વધુ મેળા ભરાતો જિલ્લો: સુરત અને ભરૂચ (સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ).
- ૨. સૌથી લાંબો ચાલતો મેળો: શામળાજીનો મેળો (અરવલ્લી) - કારતક સુદ ૧૧ થી શરૂ થઈને લગભગ ૨૧ દિવસ (ત્રણ અઠવાડિયા) સુધી ચાલે છે.
- ૩. પશુઓના વેપાર માટે જાણીતા મેળા:
- ૪. નદીઓના સંગમ પર ભરાતા મેળા:
- ૫. પવિત્ર કુંડ અને મેળાના જોડકાં:
- ૬. લોકનૃત્ય અને મેળા:
No comments:
Post a Comment