🏛️ ગુજરાતના ૩૪ જિલ્લાઓ : સંપૂર્ણ માહિતી અને ઇતિહાસ 🏛️

નવા બનેલા ૩૪મા જિલ્લા 'વાવ-થરાદ' સહિત તમામ જિલ્લાઓના મુખ્ય મથક, રચના ક્રમ અને પરીક્ષાલક્ષી વિશેષતાઓ

૩૪

ગુજરાતના કુલ જિલ્લાઓ

૧૭

સ્થાપના સમયે જિલ્લા (૧૯૬૦)

૬ + ૧

ઉત્તર ગુજરાત (૬) + કચ્છ (૧)

૮ + ૭

મધ્ય (૮) + દક્ષિણ ગુજરાત (૭)

૧૨

સૌરાષ્ટ્રના જિલ્લાઓ

🌟 લેટેસ્ટ અપડેટ: ગુજરાતનો ૩૪મો નવો જિલ્લો — 'વાવ-થરાદ' (Vav-Tharad)

📌 માતૃ જિલ્લો: બનાસકાંઠા જિલ્લામાંથી વિભાજન કરીને રચના કરવામાં આવી (જાહેરાત: ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫, અમલ: ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫).

📌 મુખ્ય મથક (Headquarters): થરાદ (Tharad) | મુખ્યમંત્રી: શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ | RTO કોડ: GJ-40

📌 સમાવિષ્ટ તાલુકાઓ: વાવ, થરાદ, સૂઈગામ, ભાભર, દિયોદર, લાખણી (તેમજ નવા સૂચિત તાલુકા/વિસ્તારો અને ધાનેરા-કાંકરેજ સરહદી પટ્ટો). અહીં પ્રસિદ્ધ 'નડાબેટ સીમા દર્શન' અને ૮૦૦ વર્ષ જૂનું ઉજ્જैनવાડાનું શિવમંદિર આવેલું છે.

⏳ ૧. ગુજરાતમાં જિલ્લાઓની રચનાનો ઇતિહાસ (૧૭ થી ૩૪ જિલ્લા સુધીની સફર)

૧ મે, ૧૯૬૦ના રોજ બૃહદ મુંબઈ રાજ્યમાંથી ગુજરાતની સ્થાપના થઈ ત્યારે ગુજરાતમાં કુલ ૧૭ જિલ્લાઓ હતા. ત્યારબાદ વહીવટી સરળતા માટે કુલ ૭ તબક્કામાં નવા ૧૭ જિલ્લાઓ બનતા આજે કુલ સંખ્યા ૩૪ થઈ છે:

૧૮મો જિલ્લો : ગાંધીનગર (૧૯૬૪)

માતૃ જિલ્લો: અમદાવાદ અને મહેસાણા

મુખ્યમંત્રી: શ્રી બળવંતરાય મહેતા

૧૯મો જિલ્લો : વલસાડ (૧૯૬૬)

માતૃ જિલ્લો: સુરતમાંથી વિભાજન

મુખ્યમંત્રી: શ્રી હિતેન્દ્રભાઈ દેસાઈ

૨૦ થી ૨૪મો જિલ્લો : ૨ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૭ (૫ જિલ્લા)

મુખ્યમંત્રી: શ્રી શંકરસિંહ વાઘેલા

૧. આણંદ (ખેડામાંથી)
૨. દાહોદ (પંચમહાલમાંથી)
૩. નર્મદા (ભરૂચ અને વડોદરામાંથી)
૪. નવસારી (વલસાડમાંથી)
૫. પોરબંદર (જૂનાગઢમાંથી)

૨૫મો જિલ્લો : પાટણ (૨૦૦૦)

માતૃ જિલ્લો: મહેસાણા અને બનાસકાંઠા

મુખ્યમંત્રી: શ્રી કેશુભાઈ પટેલ

૨૬મો જિલ્લો : તાપી (૨ ઓક્ટોબર, ૨૦૦૭)

માતૃ જિલ્લો: સુરતમાંથી વિભાજન

મુખ્યમંત્રી: શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદી

૨૭ થી ૩૩મો જિલ્લો : ૧૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૩ (૭ જિલ્લા)

મુખ્યમંત્રી: શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદી

૧. અરવલ્લી (સાબરકાંઠામાંથી)
૨. મહીસાગર (ખેડા અને પંચમહાલમાંથી)
૩. છોટાઉદેપુર (વડોદરામાંથી)
૪. બોટાદ (ભાવનગર અને અમદાવાદમાંથી)
૫. મોરબી (રાજકોટ, સુરેન્દ્રનગર, જામનગરમાંથી)
૬. દેવભૂમિ દ્વારકા (જામનગરમાંથી)
૭. ગીર સોમનાથ (જૂનાગઢમાંથી)

૩૪મો જિલ્લો : વાવ-થરાદ (૨૦૨૫)

માતૃ જિલ્લો: બનાસકાંઠામાંથી વિભાજન

મુખ્યમંત્રી: શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ

ક્રમ	જિલ્લાનું નામ	મુખ્ય મથક	મુખ્ય ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક વિશેષતા
૧	કચ્છ	ભુજ	વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ ગુજરાતનો સૌથી મોટો જિલ્લો (૪૫,૬૫૨ ચો.કિમી), સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો, ધોળાવીરા (યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ), સફેદ રણ અને કંડલા બંદર.
૨	બનાસકાંઠા	પાલનપુર	અત્તર અને સુગંધી નગરી (પાલનપુર), શક્તિપીઠ અંબાજી, બાલારામ અને જેસોર રીંછ અભયારણ્ય, દાંતીવાડા ડેમ, બટાકા અને બાજરીના ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર.
૩	વાવ-થરાદ (નવો)	થરાદ	ગુજરાતનો ૩૪મો જિલ્લો. નડાબેટ (સીમા દર્શન પ્રોજેક્ટ), સૂઈગામ સરહદ, ખારા રણનો કાંઠો, જીરું અને દાડમની ખેતી માટે જાણીતો વિસ્તાર.
૪	પાટણ	પાટણ	સોલંકી યુગની રાજધાની (અણહિલવાડ પાટણ), રાણકી વાવ (યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ), પટોળા, સિદ્ધપુર (માતૃશ્રાદ્ધ માટે જાણીતું બિંદુ સરોવર), ચારણકા સોલાર પાર્ક.
૫	મહેસાણા	મહેસાણા	મોઢેરાનું સૂર્યમંદિર, વડનગર (કીર્તિ તોરણ, તાના-રીરી સમાધિ), ઊંઝા (એશિયાનું સૌથી મોટું જીરું-વરિયાળી માર્કેટ), દૂધસાગર ડેરી, તારંગા અને બહુચરાજી.
૬	સાબરકાંઠા	હિંમતનગર	પોળોના જંગલો (વિજયનગર), ઈડરિયો ગઢ, ખેડબ્રહ્મા (બ્રહ્માજીનું મંદિર), પોશીના (ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો), અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓ.
૭	અરવલ્લી	મોડાસા	સુપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ શામળાજી (મેશ્વો નદી કિનારે), દેવની મોરી (બૌદ્ધ સ્તૂપ), ઝાંઝરીનો ધોધ (વાત્રક નદી પર).

ક્રમ	જિલ્લાનું નામ	મુખ્ય મથક	મુખ્ય ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક વિશેષતા
૮	ગાંધીનગર	ગાંધીનગર	ગુજરાતનું પાટનગર (ગ્રીન સિટી), અક્ષરધામ મંદિર, દાંડી કુટીર, ગિફ્ટ સિટી (GIFT City), અડાલજની વાવ, રૂપાલ (પલ્લીનો મેળો), મહુડી.
૯	અમદાવાદ	અમદાવાદ	વસ્તીની દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટો જિલ્લો, ભારતનું પ્રથમ વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી, સાબરમતી આશ્રમ, લોથલ (સિંધુ ખીણનું બંદર), નળ સરોવર, વૌઠા (સપ્તસંગમ).
૧૦	ખેડા	નડિયાદ	સાક્ષરભૂમિ (નડિયાદ), યાત્રાધામ ડાકોર (રણછોડરાયજી મંદિર), ગળતેશ્વર (મહી અને ગળતી સંગમ), ચરોતર પ્રદેશનો ભાગ.
૧૧	આણંદ	આણંદ	ભારતની 'મિલ્ક કેપિટલ' (અમૂલ ડેરી અને NDDB), વલ્લભ વિદ્યાનગર (શૈક્ષણિક નગરી), ખંભાત (અકીક ઉદ્યોગ), તમાકુના ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર.
૧૨	વડોદરા	વડોદરા	સંસ્કારી નગરી અને મહેલોનું શહેર (લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ), એમ.એસ. યુનિવર્સિટી, ડભોઈનો કિલ્લો (હીરા ભાગોળ), કાનમ પ્રદેશ (કપાસ).
૧૩	પંચમહાલ	ગોધરા	શક્તિપીઠ પાવાગઢ (મહાકાળી માતાજી) અને ચાંપાનેર (ગુજરાતની પ્રથમ વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ), જાંબુઘોડા રીંછ અભયારણ્ય, મકાઈ સંશોધન કેન્દ્ર.
૧૪	મહીસાગર	લુણાવાડા	બાલાસિનોર (રૈયોલી - વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું ડાયનાસોર ફોસિલ પાર્ક), કડાણા ડેમ અને વણાકબોરી વિયર, માનગઢ હિલ (ગોવિંદ ગુરુ સ્મારક).
૧૫	દાહોદ	દાહોદ	ગુજરાતનો પૂર્વ દરવાજો (સૂર્યોદય સૌપ્રથમ અહીં થાય છે), રતનમહાલ રીંછ અભયારણ્ય (દેવગઢ બારીઆ), મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાન એમ બે રાજ્યો સાથે સરહદ ધરાવતો જિલ્લો, ગોળ-ગધેડાનો મેળો (જેસાવાડા).

ક્રમ	જિલ્લાનું નામ	મુખ્ય મથક	મુખ્ય ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક વિશેષતા
૧૬	છોટાઉદેપુર	છોટાઉદેપુર	રાઠવા આદિવાસીઓનું પ્રખ્યાત 'પીઠોરા ચિત્રકળા', ક્વાંટનો મેળો, સંખેડાનું લાકડાનું ખરાદીકામ (ફર્નિચર), આંબાડુંગર (ફ્લોરસ્પાર ખનિજ).
૧૭	ભરૂચ	ભરૂચ	પ્રાચીન બંદર ભૃગુકચ્છ, ગોલ્ડન બ્રિજ, કબીરવડ, શુકલતીર્થ, દહેજ (કેમિકલ પોર્ટ), અંકલેશ્વર (GIDC અને ખનિજ તેલ ક્ષેત્ર), આલિયાબેટ.
૧૮	નર્મદા	રાજપીપળા	વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા 'સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી' (એકતાનગર - ૧૮૨ મીટર), સરદાર સરોવર ડેમ, શૂલપાણેશ્વર અભયારણ્ય, નિનાઈ ધોધ.
૧૯	સુરત	સુરત	ડાયમંડ સિટી અને સિલ્ક સિટી, વસ્તી ગીચતામાં પ્રથમ, હજીરા ઔદ્યોગિક પોર્ટ, બારડોલી (સરદાર પટેલનો સત્યાગ્રહ), ડુમસ બીચ.
૨૦	તાપી	વ્યારા	ઉકાઈ ડેમ (વલ્લભસાગર સરોવર) અને કાકરાપાર અણુમથક, સોનગઢનો કિલ્લો, વાંસ અને ખાંડ ઉદ્યોગ માટે જાણીતો જિલ્લો.
૨૧	નવસારી	નવસારી	ઐતિહાસિક 'દાંડી' (ગાંધીજીની દાંડીકૂચનું સ્થળ), વાંસદા નેશનલ પાર્ક, ઉદવાડા (પારસીઓનું પવિત્ર આતશ બહેરામ), પૂર્ણા અને અંબિકા નદી.
૨૨	ડાંગ	આહવા	વિસ્તાર અને વસ્તી બંનેની દ્રષ્ટિએ ગુજરાતનો સૌથી નાનો જિલ્લો, ગુજરાતનું એકમાત્ર ગિરિમથક 'સાપુતારા', ગીરા ધોધ (વઘઈ), ૧૦૦% પ્રાકૃતિક ખેતી ધરાવતો જિલ્લો.
૨૩	વલસાડ	વલસાડ	ગુજરાતનો સૌથી દક્ષિણતમ જિલ્લો, ધરમપુરના કપરાડા (ગુજરાતનું ચેરાપુંજી - સૌથી વધુ વરસાદ), તિથલ બીચ, વાપી (GIDC), આફૂસ કેરી.

ક્રમ	જિલ્લાનું નામ	મુખ્ય મથક	મુખ્ય ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક વિશેષતા
૨૪	સુરેન્દ્રનગર	સુરેન્દ્રનગર	સૌરાષ્ટ્રનું પ્રવેશદ્વાર (ઝાલાવાડ), તરણેતરનો મેળો, ચોટીલા (ચામુંડા માતાજી), ધ્રાંગધ્રા (ગુલાબી પથ્થર અને ઘુડખર અભયારણ્ય).
૨૫	રાજકોટ	રાજકોટ	સૌરાષ્ટ્રનું હૃદય અને રંગીલું શહેર, આજી ડેમ, જેતપુર (સાડી અને બાંધણી ઉદ્યોગ), ગોંડલ (નવલખા પેલેસ), વીરપુર (જલારામ બાપા).
૨૬	મોરબી	મોરબી	વિશ્વભરમાં સિરામિક (ટાઈલ્સ) અને ઘડિયાળ ઉદ્યોગનું હબ, મચ્છુ નદી, મણિમંદિર, વાંકાનેર (રણજીત વિલાસ પેલેસ), ટંકારા (દયાનંદ સરસ્વતી જન્મભૂમિ).
૨૭	જામનગર	જામનગર	છોટી કાશી અને બ્રાસ સિટી (પિત્તળ ઉદ્યોગ), ભારતનું પ્રથમ મરીન નેશનલ પાર્ક (પિરોટન ટાપુ), ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય (રામસર સાઈટ), રિલાયન્સ રિફાઈનરી.
૨૮	દેવભૂમિ દ્વારકા	ખંભાળિયા	ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની કર્મભૂમિ દ્વારકા (જગતમંદિર), નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, બેટ દ્વારકા (સુદર્શન સેતુ), શિવરાજપુર બીચ (બ્લુ ફ્લેગ બીચ).
૨૯	પોરબંદર	પોરબંદર	મહાત્મા ગાંધીજીની જન્મભૂમિ (કીર્તિ મંદિર) અને સુદામાપુરી, માધવપુર ઘેડ (શ્રીકૃષ્ણ-રુક્મિણી વિવાહ મેળો), બરડા ડુંગર અભયારણ્ય.
૩૦	જૂનાગઢ	જૂનાગઢ	ગુજરાતનું સૌથી ઊંચું શિખર 'ગોરખનાથ' (ગિરનાર પર્વત - ૧૧૧૭ મીટર), ઉપરકોટનો કિલ્લો, અશોકનો શિલાલેખ, ભવનાથનો મેળો, મગફળી સંશોધન કેન્દ્ર.
૩૧	ગીર સોમનાથ	વેરાવળ	પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ 'સોમનાથ મહાદેવ', સાસણ ગીર (એશિયાઈ સિંહોનું એકમાત્ર નિવાસસ્થાન), ભાલકા તીર્થ, તુલસીશ્યામ (ગરમ પાણીના કુંડ).
૩૨	અમરેલી	અમરેલી	પીપાવાવ બંદર (ભારતનું પ્રથમ ખાનગી બંદર), ગીર પૂર્વ અને પ. ગીર વનવિસ્તાર, ખોડિયાર ડેમ (ધારી), શિયાળબેટ અને સવાઈબેટ.
૩૩	ભાવનગર	ભાવનગર	પાલિતાણા (શેત્રુંજય પર્વત - ૮૬૩ જૈન દેરાસરો), વેળાવદર કાળિયાર નેશનલ પાર્ક, અલંગ (વિશ્વનું સૌથી મોટું જહાજ ભાંગવાનું વાડો), ડુંગળી અને જામફળમાં અગ્રેસર.
૩૪	બોટાદ	બોટાદ	સુપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ સાળંગપુર (કષ્ટભંજન દેવ હનુમાનજી), ગઢડા (સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનું તીર્થ - ઘેલા નદીના કાંઠે), ભીમદડ.

૧. જિલ્લાનું નામ અને તેનું મુખ્ય મથક અલગ હોય તેવા ૧૨ જિલ્લાઓ (પરીક્ષામાં અચૂક પૂછાતો પ્રશ્ન):
૧. કચ્છ 👉 ભુજ ૨. બનાસકાંઠા 👉 પાલનપુર ૩. વાવ-થરાદ 👉 થરાદ ૪. સાબરકાંઠા 👉 હિંમતનગર ૫. અરવલ્લી 👉 મોડાસા ૬. ખેડા 👉 નડિયાદ ૭. પંચમહાલ 👉 ગોધરા ૮. મહીસાગર 👉 લુણાવાડા ૯. નર્મદા 👉 રાજપીપળા ૧૦. તાપી 👉 વ્યારા ૧૧. ડાંગ 👉 આહવા ૧૨. દેવભૂમિ દ્વારકા 👉 ખંભાળિયા
૨. ગુજરાતમાંથી પસાર થતા કર્કવૃત્ત (23.5° ઉત્તર અક્ષાંશ) પર આવેલા જિલ્લાઓ (ચાવી: "અસા ગાંધી પામ કચ્છ" + વાવ-થરાદ):
🧭 અરવલ્લી 🧭 સાબરકાંઠા 🧭 ગાંધીનગર 🧭 મહેસાણા 🧭 પાટણ 🧭 વાવ-થરાદ (બનાસકાંઠા પટ્ટો) 🧭 કચ્છ
૩. સૌથી મોટા અને સૌથી નાના જિલ્લાઓ (સુપરલેટિવ્સ):
📐 વિસ્તારમાં સૌથી મોટો: કચ્છ (૪૫,૬૫૨ ચો.કિમી) 📐 વિસ્તારમાં સૌથી નાનો: ડાંગ (૧,૭૬૪ ચો.કિમી) 👥 વસ્તીમાં સૌથી મોટો: અમદાવાદ 👥 વસ્તીમાં સૌથી નાનો: ડાંગ 🏙️ સૌથી વધુ વસ્તી ગીચતા: સુરત 🏜️ સૌથી ઓછી વસ્તી ગીચતા: કચ્છ
૪. આંતરરાજ્ય સરહદ ધરાવતા વિશિષ્ટ જિલ્લાઓ:
⛰️ દાહોદ: રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશ એમ બે રાજ્યો સાથે સરહદ ધરાવે છે 🌿 છોટાઉદેપુર: મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર એમ બે રાજ્યો સાથે સરહદ ધરાવે છે 🛡️ કચ્છ અને વાવ-થરાદ: પાકિસ્તાન સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ અને રાજસ્થાન સાથે રાજ્ય સરહદ ધરાવે છે
૫. બે કે તેથી વધુ જિલ્લાઓમાંથી બનેલા જિલ્લાઓ:
ગાંધીનગર (અમદાવાદ + મહેસાણા) નર્મદા (ભરૂચ + વડોદરા) પાટણ (મહેસાણા + બનાસકાંઠા) મહીસાગર (ખેડા + પંચમહાલ) બોટાદ (ભાવનગર + અમદાવાદ) મોરબી (રાજકોટ + સુરેન્દ્રનગર + જામનગર)

Pages