🔢 NMMS પરીક્ષા (MAT): અંક શ્રેણી (Number Series) સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા 🔢
શ્રેણી પૂર્ણ કરો પ્રકારના પ્રશ્નો ઉકેલવાનો સચોટ અલ્ગોરિધમ, તમામ પ્રકારો અને વિગતવાર ઉદાહરણો
🌟 NMMS પરીક્ષામાં 'અંક શ્રેણી' નું મહત્વ
📌 NMMS પરીક્ષાના ૯૦ ગુણના MAT (માનસિક યોગ્યતા કસોટી) વિભાગમાં સૌથી પહેલા પ્રશ્ન ૧ થી ૧૦ એટલે કે પૂરા ૧૦ ગુણના પ્રશ્નો 'શ્રેણી પૂર્ણ કરો' (અંક શ્રેણી) ના પૂછાય છે. જો વિદ્યાર્થીઓ ચોક્કસ પદ્ધતિ (Algorithm) અને સંખ્યાઓના સંબંધોને બરાબર સમજી લે, તો આ ૧૦ ગુણ ખૂબ જ ઓછા સમયમાં અને ૧૦૦% ચોકસાઈથી મેળવી શકાય છે.
પાયાની જાણીતી શ્રેણીઓ
પ્રશ્ન ઉકેલતા પહેલાં આ સંખ્યા શ્રેણીઓ યાદ રાખો:
• પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ: 1, 2, 3, 4, 5, 6...
• એકી સંખ્યાઓ: 1, 3, 5, 7, 9, 11...
• બેકી સંખ્યાઓ: 2, 4, 6, 8, 10, 12...
• અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17...
• પૂર્ણ વર્ગ સંખ્યાઓ: 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49...
• પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ: 1, 2, 3, 4, 5, 6...
• એકી સંખ્યાઓ: 1, 3, 5, 7, 9, 11...
• બેકી સંખ્યાઓ: 2, 4, 6, 8, 10, 12...
• અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17...
• પૂર્ણ વર્ગ સંખ્યાઓ: 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49...
સ્ટેપ-૧ (ઓળખ)
સૌપ્રથમ નક્કી કરો — શ્રેણી વધતી છે કે ઘટતી? MOST IMP
• જો ક્રમિક પદો મોટા થતા જતા હોય તો તે વધતી શ્રેણી કહેવાય.
• જો ક્રમિક પદો નાના થતા જતા હોય તો તે ઘટતી શ્રેણી કહેવાય.
• જો ક્રમિક પદો મોટા થતા જતા હોય તો તે વધતી શ્રેણી કહેવાય.
• જો ક્રમિક પદો નાના થતા જતા હોય તો તે ઘટતી શ્રેણી કહેવાય.
સ્ટેપ-૨ (ગાણિતિક ક્રિયા)
શ્રેણી મુજબ ગાણિતિક સંબંધ તપાસવાનો ક્રમ: GOLDEN RULE
• વધતી શ્રેણી માટે: સૌપ્રથમ સરવાળો (+) ➔ ત્યારબાદ ગુણાકાર (×) ➔ ત્યારબાદ ઘાત / વર્ગ નો સંબંધ વિચારવો.
• ઘટતી શ્રેણી માટે: સૌપ્રથમ બાદબાકી (-) ➔ ત્યારબાદ ભાગાકાર (÷) ➔ ત્યારબાદ મૂળ નો સંબંધ વિચારવો.
• ખાસ નોંધ: જો બે ક્રમિક પદો વચ્ચે ખૂબ મોટો તફાવત (જમ્પ) દેખાય, તો સમય બચાવવા સીધો ગુણાકાર કે ભાગાકાર નો સંબંધ તપાસવો.
• વધતી શ્રેણી માટે: સૌપ્રથમ સરવાળો (+) ➔ ત્યારબાદ ગુણાકાર (×) ➔ ત્યારબાદ ઘાત / વર્ગ નો સંબંધ વિચારવો.
• ઘટતી શ્રેણી માટે: સૌપ્રથમ બાદબાકી (-) ➔ ત્યારબાદ ભાગાકાર (÷) ➔ ત્યારબાદ મૂળ નો સંબંધ વિચારવો.
• ખાસ નોંધ: જો બે ક્રમિક પદો વચ્ચે ખૂબ મોટો તફાવત (જમ્પ) દેખાય, તો સમય બચાવવા સીધો ગુણાકાર કે ભાગાકાર નો સંબંધ તપાસવો.
૧. વધતી શ્રેણી (સરવાળો)
ક્રમિક પદોમાં ચોક્કસ સંખ્યા ઉમેરાતી હોય:
પ્રશ્ન: 2, 4, 6, 8, 10, ?
સમજૂતી: દરેક પદમાં +2 ઉમેરવાથી આગળનું પદ મળે છે (2+2=4, 4+2=6, 6+2=8, 8+2=10).
સાચો જવાબ: 10 + 2 = 12
સમજૂતી: દરેક પદમાં +2 ઉમેરવાથી આગળનું પદ મળે છે (2+2=4, 4+2=6, 6+2=8, 8+2=10).
સાચો જવાબ: 10 + 2 = 12
૨. વધતી શ્રેણી (ગુણાકાર)
ક્રમિક પદોને ચોક્કસ સંખ્યા વડે ગુણવામાં આવે:
પ્રશ્ન: 3, 6, 12, 24, ?
સમજૂતી: અહીં દરેક પદને ×2 કરવાથી આગળનું પદ મળે છે (3×2=6, 6×2=12, 12×2=24).
સાચો જવાબ: 24 × 2 = 48
સમજૂતી: અહીં દરેક પદને ×2 કરવાથી આગળનું પદ મળે છે (3×2=6, 6×2=12, 12×2=24).
સાચો જવાબ: 24 × 2 = 48
૩. ઘટતી શ્રેણી (બાદબાકી)
ક્રમિક પદોમાંથી ચોક્કસ સંખ્યા બાદ થાય:
પ્રશ્ન: 25, 20, 15, 10, ?
સમજૂતી: શ્રેણી ઘટતી છે અને દરેક પદમાંથી -5 બાદ થાય છે (25-5=20, 20-5=15, 15-5=10).
સાચો જવાબ: 10 - 5 = 5
સમજૂતી: શ્રેણી ઘટતી છે અને દરેક પદમાંથી -5 બાદ થાય છે (25-5=20, 20-5=15, 15-5=10).
સાચો જવાબ: 10 - 5 = 5
૪. ઘટતી શ્રેણી (ભાગાકાર)
મોટો ઘટાડો હોય ત્યારે ભાગાકારનો સંબંધ:
પ્રશ્ન: 256, 128, 64, 32, 16, ?
સમજૂતી: અહીં પદોમાં મોટો ઘટાડો (જમ્પ) છે. દરેક પદને ÷2 કરવાથી આગળનું પદ મળે છે (256÷2=128, 128÷2=64...).
સાચો જવાબ: 16 ÷ 2 = 8
સમજૂતી: અહીં પદોમાં મોટો ઘટાડો (જમ્પ) છે. દરેક પદને ÷2 કરવાથી આગળનું પદ મળે છે (256÷2=128, 128÷2=64...).
સાચો જવાબ: 16 ÷ 2 = 8
૫. શ્રેણીની અંદર શ્રેણી
Series within Series (તફાવતમાં પણ ચોક્કસ પેટર્ન હોય): MOST IMP
ઉદાહરણ ૧: 7, 8, 12, 21, ?
• તફાવત: +1 (1²), +4 (2²), +9 (3²). હવે 4² એટલે કે +16 ઉમેરતા: 21 + 16 = 37.
ઉદાહરણ ૨: 1, 2, 6, 15, 31, ?
• તફાવત: +1 (1²), +4 (2²), +9 (3²), +16 (4²). હવે 5² એટલે કે +25 ઉમેરતા: 31 + 25 = 56.
• તફાવત: +1 (1²), +4 (2²), +9 (3²). હવે 4² એટલે કે +16 ઉમેરતા: 21 + 16 = 37.
ઉદાહરણ ૨: 1, 2, 6, 15, 31, ?
• તફાવત: +1 (1²), +4 (2²), +9 (3²), +16 (4²). હવે 5² એટલે કે +25 ઉમેરતા: 31 + 25 = 56.
૬. બે ક્રિયાઓનો સમન્વય
એકસાથે બે ગાણિતિક ક્રિયાઓ અથવા બે અલગ રીતોથી ઉકેલ: MOST IMP
પ્રશ્ન: 150, 76, 39, 20.5, ?
• રીત ૧ (શ્રેણીમાં શ્રેણી): તફાવત -74, -37, -18.5 (દરેક તફાવત અડધો થાય છે). હવે 18.5 ના અડધા -9.25 બાદ કરતા: 20.5 - 9.25 = 11.25.
• રીત ૨ (બે ક્રિયાઓનો સમન્વય): દરેક પદને (÷ 2) + 1 કરતા (150÷2+1 = 76, 76÷2+1 = 39, 39÷2+1 = 20.5). તેથી 20.5 ÷ 2 + 1 = 10.25 + 1 = 11.25.
• રીત ૧ (શ્રેણીમાં શ્રેણી): તફાવત -74, -37, -18.5 (દરેક તફાવત અડધો થાય છે). હવે 18.5 ના અડધા -9.25 બાદ કરતા: 20.5 - 9.25 = 11.25.
• રીત ૨ (બે ક્રિયાઓનો સમન્વય): દરેક પદને (÷ 2) + 1 કરતા (150÷2+1 = 76, 76÷2+1 = 39, 39÷2+1 = 20.5). તેથી 20.5 ÷ 2 + 1 = 10.25 + 1 = 11.25.
૭. હર્ડલ્સ (નિરર્થક પદ) શ્રેણી
Hurdle / Distractor Series (ધ્યાન ભટકાવતા વધારાના પદો):
ઉદાહરણ ૧: 3, 4, 5, 5, 6, 5, 7, ?
• અહીં વચ્ચે આવતા વધારાના 5 (નિરર્થક પદ) ને અલગ કરીએ તો સામાન્ય ક્રમિક શ્રેણી 3, 4, 5, 6, 7 બને છે. તેથી જવાબ = 8.
ઉદાહરણ ૨: 1, 2, 3, 3, 4, 3, 5, ?
• દર ત્રીજું પદ 3 એ હર્ડલ છે. તેને અવગણતા 1, 2, 3, 4, 5 ક્રમિક શ્રેણી મળે, તેથી જવાબ = 6.
• અહીં વચ્ચે આવતા વધારાના 5 (નિરર્થક પદ) ને અલગ કરીએ તો સામાન્ય ક્રમિક શ્રેણી 3, 4, 5, 6, 7 બને છે. તેથી જવાબ = 8.
ઉદાહરણ ૨: 1, 2, 3, 3, 4, 3, 5, ?
• દર ત્રીજું પદ 3 એ હર્ડલ છે. તેને અવગણતા 1, 2, 3, 4, 5 ક્રમિક શ્રેણી મળે, તેથી જવાબ = 6.
૮. મિશ્ર શ્રેણી (Mixed Series)
એક જ પ્રશ્નમાં એકસાથે બે શ્રેણીઓ ચાલતી હોય: MOST IMP
પ્રશ્ન: 8, 10, 11, 11, 14, 12, 17, ?
• એકી સ્થાનની શ્રેણી (૧, ૩, ૫, ૭): 8, 11, 14, 17 (દરેકમાં +3 ઉમેરાય છે).
• બેકી સ્થાનની શ્રેણી (૨, ૪, ૬, ૮): 10, 11, 12, ? (દરેકમાં +1 ઉમેરાય છે).
• સાચો જવાબ: 12 + 1 = 13
• એકી સ્થાનની શ્રેણી (૧, ૩, ૫, ૭): 8, 11, 14, 17 (દરેકમાં +3 ઉમેરાય છે).
• બેકી સ્થાનની શ્રેણી (૨, ૪, ૬, ૮): 10, 11, 12, ? (દરેકમાં +1 ઉમેરાય છે).
• સાચો જવાબ: 12 + 1 = 13
૯. ફિબોનાકી શ્રેણી (Fibonacci)
દરેક પદ તેની આગળના બે પદોના સરવાળા જેટલું હોય: MOST IMP
પ્રશ્ન: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, ?
સમજૂતી: 1+1=2, 1+2=3, 2+3=5, 3+5=8, 5+8=13.
સાચો જવાબ: 8 + 13 = 21 (આગળના પદો: 34, 55, 89...).
સમજૂતી: 1+1=2, 1+2=3, 2+3=5, 3+5=8, 5+8=13.
સાચો જવાબ: 8 + 13 = 21 (આગળના પદો: 34, 55, 89...).
| શ્રેણીનો પ્રકાર | ઓળખવાની ચાવી (Logic) | ઉદાહરણ અને ઉત્તર |
|---|---|---|
| વધતી શ્રેણી | સરવાળો (+), ગુણાકાર (×), કે વર્ગ | 3, 6, 12, 24, 48 (×2) |
| ઘટતી શ્રેણી | બાદબાકી (-), ભાગાકાર (÷), કે મૂળ | 256, 128, 64, 32, 16, 8 (÷2) |
| શ્રેણીની અંદર શ્રેણી | તફાવતોમાં પૂર્ણ વર્ગ કે એકી સંખ્યાની પેટર્ન | 7, 8, 12, 21, 37 (+1, +4, +9, +16) |
| બે ક્રિયાનો સમન્વય | ભાગાકાર/ગુણાકાર સાથે સરવાળો/બાદબાકી | 150, 76, 39, 20.5, 11.25 (÷2 + 1) |
| હર્ડલ (નિરર્થક પદ) | ચોક્કસ અંતરે એક જ અંકનું પુનરાવર્તન | 1, 2, 3, 3, 4, 3, 5, 6 (દર ૩જું પદ 3) |
| મિશ્ર શ્રેણી | એકી અને બેકી સ્થાને બે અલગ શ્રેણીઓ | 8, 10, 11, 11, 14, 12, 17, 13 |
| ફિબોનાકી શ્રેણી | આગળના બે પદોનો સરવાળો = નવું પદ | 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21 |
- ૧. એક જ પ્રશ્ન, અનેક અભિવ્યક્તિઓ (Different Approaches):
- ૨. પ્રેક્ટિસ અને સ્પીડ વધારવાની શ્રેષ્ઠ રીત:
🎬 NMMS સંધાન: અંક શ્રેણી (ભાગ-૧)
અંક શ્રેણીની પાયાની સમજ, અલ્ગોરિધમ, વધતી-ઘટતી શ્રેણી, શ્રેણીમાં શ્રેણી અને હર્ડલ્સ શ્રેણીની સંપૂર્ણ સમજૂતી.
▶ ભાગ-૧ વિડિયો જુઓ🎬 NMMS સંધાન: અંક શ્રેણી (ભાગ-૨)
ભાગાકાર શ્રેણી, બે ક્રિયાઓનો સમન્વય, મિશ્ર શ્રેણી, ફિબોનાકી શ્રેણી અને સમય વ્યવસ્થાપનના મહત્વના ઉદાહરણો.
▶ ભાગ-૨ વિડિયો જુઓ
No comments:
Post a Comment