📝 ગુજરાતી વ્યાકરણ: સર્વનામ અને વિશેષણ 📝
સર્વનામના પ્રકારો અને વિશેષણના પ્રકારો (ગુણવાચક, સંખ્યાવાચક, પરિમાણવાચક વગેરે) ની વિગતવાર સમજૂતી
સર્વનામ (Pronoun)
નામના બદલે વપરાતા પદોવિશેષણ (Adjective)
નામના અર્થમાં વધારો કરનારમુખ્ય પ્રકારો
ગુણ, સંખ્યા, પરિમાણ અને સાર્વનામિકપરીક્ષાલક્ષી
TET, TAT, GPSC માટે ઉપયોગી🌟 સર્વનામ અને વિશેષણનો પાયો
📌 ગુજરાતી વ્યાકરણમાં વાક્યરચનાને સચોટ અને પ્રભાવશાળી બનાવવા માટે **સર્વનામ** અને **વિશેષણ** અતિ મહત્વના પદો છે. વારંવાર નામનું પુનરાવર્તન ટાળવા માટે સર્વનામ વપરાય છે, જ્યારે નામના ગુણ, સંખ્યા કે જથ્થાની વિશેષતા દર્શાવવા માટે વિશેષણ વપરાય છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં આ બંને ટોપિકમાંથી અવારનવાર પ્રશ્નો પૂછાય છે.
વ્યાખ્યા
સર્વનામ એટલે શું?:
• નામના બદલે વપરાતા શબ્દને સર્વનામ કહેવામાં આવે છે. (દા.ત. "રમેશ હોશિયાર છે. તે રોજ શાળાએ જાય છે." - અહીં 'તે' એ સર્વનામ છે).
• નામના બદલે વપરાતા શબ્દને સર્વનામ કહેવામાં આવે છે. (દા.ત. "રમેશ હોશિયાર છે. તે રોજ શાળાએ જાય છે." - અહીં 'તે' એ સર્વનામ છે).
પુરુષવાચક સર્વનામ
૧. પુરુષવાચક સર્વનામ (Personal Pronoun): MOST IMP
• બોલનાર, સાંભળનાર કે જેના વિશે વાત થતી હોય તેનો નિર્દેશ કરતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: હું, અમે, આપણે (પ્રથમ પુરુષ); તું, તમે (દ્વિતીય પુરુષ); તે, તેઓ, એ (તૃતીય પુરુષ).
• બોલનાર, સાંભળનાર કે જેના વિશે વાત થતી હોય તેનો નિર્દેશ કરતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: હું, અમે, આપણે (પ્રથમ પુરુષ); તું, તમે (દ્વિતીય પુરુષ); તે, તેઓ, એ (તૃતીય પુરુષ).
દર્શક સર્વનામ
૨. દર્શક સર્વનામ (Demonstrative Pronoun):
• નજીક કે દૂરની વસ્તુ કે વ્યક્તિનો નિર્દેશ (બિંદુ) કરવા માટે વપરાતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: આ મારી ચોપડી છે. પેલી ગાડી છે. (આ, તે, પેલું, એ).
• નજીક કે દૂરની વસ્તુ કે વ્યક્તિનો નિર્દેશ (બિંદુ) કરવા માટે વપરાતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: આ મારી ચોપડી છે. પેલી ગાડી છે. (આ, તે, પેલું, એ).
પ્રશ્નવાચક સર્વનામ
૩. પ્રશ્નવાચક સર્વનામ (Interrogative Pronoun):
• પ્રશ્ન પૂછવા માટે નામના સ્થાને વપરાતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: દરવાજે કોણ છે? તમે શું માંગો છો? (કોણ, શું, કયું, કેવું).
• પ્રશ્ન પૂછવા માટે નામના સ્થાને વપરાતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: દરવાજે કોણ છે? તમે શું માંગો છો? (કોણ, શું, કયું, કેવું).
સંબંધવાચક સર્વનામ
૪. સંબંધવાચક સર્વનામ (Relative Pronoun):
• વાક્યમાં બે નામો કે બાબતો વચ્ચેનો સંબંધ જોડતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: જે બોલે તે કરે. (જે - તે, જેવું - તેવું).
• વાક્યમાં બે નામો કે બાબતો વચ્ચેનો સંબંધ જોડતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: જે બોલે તે કરે. (જે - તે, જેવું - તેવું).
અનિશ્ચિત સર્વનામ
૫. અનિશ્ચિત સર્વનામ (Indefinite Pronoun):
• ચોક્કસ વ્યક્તિ કે વસ્તુનો નિર્દેશ ન થતો હોય ત્યારે વપરાતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: બારણા પાછળ કોઈ છે. મને કાઈ આપો. (કોઈ, કાઈ, શબ).
• ચોક્કસ વ્યક્તિ કે વસ્તુનો નિર્દેશ ન થતો હોય ત્યારે વપરાતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: બારણા પાછળ કોઈ છે. મને કાઈ આપો. (કોઈ, કાઈ, શબ).
સ્વવાચક / નિજવાચક
૬. સ્વવાચક કે નિજવાચક સર્વનામ (Reflexive Pronoun):
• પોતે કે જાતે એવો અર્થ સૂચવતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: હું આ કામ જાતે કરીશ. તે પોતે ત્યાં ગયો હતો. (પોતે, જાતે, સ્વયં).
• પોતે કે જાતે એવો અર્થ સૂચવતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: હું આ કામ જાતે કરીશ. તે પોતે ત્યાં ગયો હતો. (પોતે, જાતે, સ્વયં).
વ્યાખ્યા
વિશેષણ એટલે શું?:
• નામના અર્થમાં વિશેષતા કે વધારો કરતા શબ્દને વિશેષણ કહે છે. (દા.ᱛ. 'સુંદર ફૂલ' માં 'સુંદર' એ વિશેષણ છે જે ફૂલના ગુણ દર્શાવે છે).
• નામના અર્થમાં વિશેષતા કે વધારો કરતા શબ્દને વિશેષણ કહે છે. (દા.ᱛ. 'સુંદર ફૂલ' માં 'સુંદર' એ વિશેષણ છે જે ફૂલના ગુણ દર્શાવે છે).
ગુણવાચક વિશેષણ
૧. ગુણવાચક વિશેષણ (Qualitative Adjective): MOST IMP
• નામનો રંગ, રૂપ, આકાર, સ્વભાવ કે ગુણદોષ દર્શાવતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: હોશિયાર છોકરો, લાલ ગુલાબ, ઊંચો પર્વત, ડાહ્યો વિદ્યાર્થી.
• નામનો રંગ, રૂપ, આકાર, સ્વભાવ કે ગુણદોષ દર્શાવતા શબ્દો.
• ઉદાહરણો: હોશિયાર છોકરો, લાલ ગુલાબ, ઊંચો પર્વત, ડાહ્યો વિદ્યાર્થી.
સંખ્યાવાચક વિશેષણ
૨. સંખ્યાવાચક વિશેષણ (Numeral Adjective): MOST IMP
• વસ્તુ કે વ્યક્તિની ચોક્કસ કે અનિશ્ચિત સંખ્યા દર્શાવતા શબ્દો.
• પ્રકાર: ક્રમસૂચક (પહેલો, બીજો) અને નિશ્ચિત/અનિશ્ચિત સંખ્યા (પાંચ ચોપડીઓ, થોડા માણસો).
• ઉદાહરણો: વર્ગમાં પચાસ વિદ્યાર્થીઓ છે. તે દોડમાં પ્રથમ આવ્યો.
• વસ્તુ કે વ્યક્તિની ચોક્કસ કે અનિશ્ચિત સંખ્યા દર્શાવતા શબ્દો.
• પ્રકાર: ક્રમસૂચક (પહેલો, બીજો) અને નિશ્ચિત/અનિશ્ચિત સંખ્યા (પાંચ ચોપડીઓ, થોડા માણસો).
• ઉદાહરણો: વર્ગમાં પચાસ વિદ્યાર્થીઓ છે. તે દોડમાં પ્રથમ આવ્યો.
પરિમાણવાચક વિશેષણ
૩. પરિમાણવાચક કે જથ્થાવાચક વિશેષણ (Quantitative Adjective): MOST IMP
• વસ્તુનો જથ્થો કે માપ દર્શાવતા શબ્દો (જે ગણી ન શકાય પણ જથ્થામાં હોય).
• ઉદાહરણો: પ્યાલામાં થોડું દૂધ છે. ખેતરમાં ઘણું અનાજ પાક્યું. (થોડું, ઘણું, બધું, જરાક).
• વસ્તુનો જથ્થો કે માપ દર્શાવતા શબ્દો (જે ગણી ન શકાય પણ જથ્થામાં હોય).
• ઉદાહરણો: પ્યાલામાં થોડું દૂધ છે. ખેતરમાં ઘણું અનાજ પાક્યું. (થોડું, ઘણું, બધું, જરાક).
સાર્વનામિક વિશેષણ
૪. સાર્વનામિક અથવા દર્શક વિશેષણ (Demonstrative Adjective):
• જ્યારે સર્વનામ (આ, પેલું, એ) સીધું નામના પહેલાં આવીને વિશેષણનું કામ કરે ત્યારે.
• ઉદાહરણો: **આ** છોકરો ખૂબ હોશિયાર છે. **પેલી** શાળા અમારી છે.
• જ્યારે સર્વનામ (આ, પેલું, એ) સીધું નામના પહેલાં આવીને વિશેષણનું કામ કરે ત્યારે.
• ઉદાહરણો: **આ** છોકરો ખૂબ હોશિયાર છે. **પેલી** શાળા અમારી છે.
પ્રશ્નાર્થક વિશેષણ
૫. પ્રશ્નાર્થક વિશેષણ (Interrogative Adjective):
• નામની આગળ આવીને પ્રશ્નસૂચક અર્થ સૂચવે.
• ઉદાહરણો: તમે કઈ કલમ ખરીદી? કેટલા રૂપિયા જોઈએ છે?
• નામની આગળ આવીને પ્રશ્નસૂચક અર્થ સૂચવે.
• ઉદાહરણો: તમે કઈ કલમ ખરીદી? કેટલા રૂપિયા જોઈએ છે?
| વ્યાકરણ પદ | મુખ્ય કાર્ય | મહત્વના પ્રકારો | ઉદાહરણો |
|---|---|---|---|
| સર્વનામ (Pronoun) | નામના બદલે વપરાય | પુરુષવાચક, દર્શક, પ્રશ્નવાચક, સંબંધવાચક | હું, તે, કોણ, જે-તે, પોતે |
| વિશેષણ (Adjective) | નામના અર્થમાં વધારો કરે | ગુણવાચક, સંખ્યાવાચક, પરિમાણવાચક | સુંદર, પાંચ, થોડું, આ |
- ૧. સર્વનામ અને સાર્વનામિક વિશેષણ વચ્ચેનો ભેદ:
- ૨. સંખ્યાવાચક અને પરિમાણવાચક વચ્ચેનો તફાવત:
No comments:
Post a Comment