📚 ગુજરાતી વ્યાકરણ: કૃદંત (Participles) અને તેના પ્રકારો 📚
કૃદંતની વ્યાખ્યા, પ્રત્યયો, પાંચ મુખ્ય પ્રકારો અને અસંખ્ય ઉદાહરણો (TET, TAT, HTAT, GPSC, GSSSB)
૫ મુખ્ય પ્રકાર
વર્તમાન, ભૂત, ભવિષ્ય, હેત્વર્થ, સંબંધકઅધૂરી ક્રિયા
નામ કે વિશેષણ તરીકે કામ કરતું રૂપપ્રત્યય આધારિત
શબ્દના અંતે લાગતા પ્રત્યયોથી ઓળખપરીક્ષાલક્ષી
સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે અતિ મહત્વનું🌟 કૃદંત (Participles) એટલે શું?
📌 વાક્યમાં જે ક્રિયાપદ ધાતુને ખાસ પ્રત્યય લાગવાથી બનેલું હોય અને વાક્યમાં મુખ્ય ક્રિયાપદના બદલે નામ, વિશેષણ કે ક્રિયા વિશેષણનું કામ કરતું હોય અથવા અધૂરી ક્રિયા સૂચવતું હોય તેને કૃદંત કહેવામાં આવે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જે ક્રિયાપદ પૂરી રીતે કાળ કે પુરુષથી બંધાયેલું નથી હોતું પરંતુ વાક્યને જોડવામાં કે વિશેષતા દર્શાવવામાં મદદ કરે છે તેને કૃદંત કહે છે.
૧. વર્તમાનકૃદંત
વર્તમાનકૃદંત (Present Participle): MOST IMP
• અર્થ: વર્તમાન સમયમાં ક્રિયા ચાલુ છે અથવા ચાલુ રહી હતી તેવો અર્થ સૂચવે છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -ત, -તા, -તી, -તું
• ઉદાહરણો:
- હસ + તી ➔ હસતી છોકરી ગઈ.
- રડ + તા ➔ બાળક રડતા અટકી ગયું.
- દોડ + તો ➔ દોડતો ઘોડો મેદાનમાં જીતી ગયો.
• અર્થ: વર્તમાન સમયમાં ક્રિયા ચાલુ છે અથવા ચાલુ રહી હતી તેવો અર્થ સૂચવે છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -ત, -તા, -તી, -તું
• ઉદાહરણો:
- હસ + તી ➔ હસતી છોકરી ગઈ.
- રડ + તા ➔ બાળક રડતા અટકી ગયું.
- દોડ + તો ➔ દોડતો ઘોડો મેદાનમાં જીતી ગયો.
૨. ભૂતકૃદંત
ભૂતકૃદંત (Past Participle): MOST IMP
• અર્થ: ભૂતકાળમાં ક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે તેવો અર્થ સૂચવે છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -એલ, -એલો, -એલી, -એલું, -યેલ, -યો, -યા, -યી, -યું
• ઉદાહરણો:
- લખ + એલ ➔ આ લખએલો પત્ર કોનો છે?
- ભાંગ + તૂટ ➔ ભાંગએલું વાસણ કોઈ કામનું નથી.
- સુકાય + લો ➔ સુકાયેલા ફૂલ.
• અર્થ: ભૂતકાળમાં ક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે તેવો અર્થ સૂચવે છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -એલ, -એલો, -એલી, -એલું, -યેલ, -યો, -યા, -યી, -યું
• ઉદાહરણો:
- લખ + એલ ➔ આ લખએલો પત્ર કોનો છે?
- ભાંગ + તૂટ ➔ ભાંગએલું વાસણ કોઈ કામનું નથી.
- સુકાય + લો ➔ સુકાયેલા ફૂલ.
૩. ભવિષ્યકૃદંત
ભવિષ્યકૃદંત (Future Participle):
• અર્થ: ભવિષ્યમાં થનારી ક્રિયાનો અર્થ સૂચવે છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -નાર, -નારી, -નારૂં, -નારા
• ઉદાહરણો:
- આવ + નાર ➔ આવનાર કાલે શાળા બંધ રહેશે.
- જીત + નારી ➔ જીતનારી ટીમને અભિનંદન.
- જનાર વ્યક્તિ સમયસર પહોંચી.
• અર્થ: ભવિષ્યમાં થનારી ક્રિયાનો અર્થ સૂચવે છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -નાર, -નારી, -નારૂં, -નારા
• ઉદાહરણો:
- આવ + નાર ➔ આવનાર કાલે શાળા બંધ રહેશે.
- જીત + નારી ➔ જીતનારી ટીમને અભિનંદન.
- જનાર વ્યક્તિ સમયસર પહોંચી.
૪. હેત્વર્થકૃદંત
હેત્વર્થકૃદંત (Infinitive Participle - હેતુ દર્શક): MOST IMP
• અર્થ: ક્રિયા કરવાનો હેતુ કે ઉદ્દેશ્ય દર્શાવવા માટે વપરાય છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -વા, -વા માટે, -વુ
• ઉદાહરણો:
- વાંચ + વા ➔ તે પુસ્તક વાંચવા લાઈબ્રેરી ગયો.
- શીખ + વા ➔ મારે અંગ્રેજી શીખવા જવું છે.
- ખાવા માટે અન્ન જરૂરી છે.
• અર્થ: ક્રિયા કરવાનો હેતુ કે ઉદ્દેશ્ય દર્શાવવા માટે વપરાય છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -વા, -વા માટે, -વુ
• ઉદાહરણો:
- વાંચ + વા ➔ તે પુસ્તક વાંચવા લાઈબ્રેરી ગયો.
- શીખ + વા ➔ મારે અંગ્રેજી શીખવા જવું છે.
- ખાવા માટે અન્ન જરૂરી છે.
૫. સંબંધક ભૂતકૃદંત
સંબંધક ભૂતકૃદંત (Conjunctive Participle): MOST IMP
• અર્થ: મુખ્ય ક્રિયા પહેલાં બીજી કોઈ ક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય અથવા બે ક્રિયાઓ વચ્ચે સંબંધ હોય ત્યારે વપરાય છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -ઈ, -ઈને, -ઈલ
• ઉદાહરણો:
- જમી + ને ➔ તે જમીને સૂઈ ગયો.
- વાંચ + ઈ ➔ પત્ર વાંચી તે રાજી થયો.
- ધોઈને કપડાં સૂકવ્યા.
• અર્થ: મુખ્ય ક્રિયા પહેલાં બીજી કોઈ ક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય અથવા બે ક્રિયાઓ વચ્ચે સંબંધ હોય ત્યારે વપરાય છે.
• મુખ્ય પ્રત્યય: -ઈ, -ઈને, -ઈલ
• ઉદાહરણો:
- જમી + ને ➔ તે જમીને સૂઈ ગયો.
- વાંચ + ઈ ➔ પત્ર વાંચી તે રાજી થયો.
- ધોઈને કપડાં સૂકવ્યા.
| કૃદંતનો પ્રકાર | મુખ્ય પ્રત્યયો | વાક્યમાં કામ | ઉદાહરણ |
|---|---|---|---|
| વર્તમાનકૃદંત | -ત, -તા, -તી, -તું | ચાલુ ક્રિયા સૂચવે | હસતી છોકરી |
| ભૂતકૃદંત | -એલ, -એલો, -યો, -યુ | પૂર્ણ ક્રિયા / વિશેષણ | લખેલો પત્ર |
| ભવિષ્યકૃદંત | -નાર, -નારી, -નારૂં | ભવિષ્યની ક્રિયા સૂચવે | આવનાર મહેમાન |
| હેત્વર્થકૃદંત | -વા, -વા માટે | હેતુ કે ઉદ્દેશ્ય દર્શાવે | વાંચવા ગયો |
| સંબંધક ભૂતકૃદંત | -ઈ, -ઈને | પૂર્વ ક્રિયાનો સંબંધ | જમીને સૂઈ ગયો |
- ૧. હેત્વર્થ અને અન્ય કૃદંતની ઓળખ:
- ૨. '-ઈને' પ્રત્યયની ખાસિયત:
No comments:
Post a Comment