🌊 ભારતના પ્રમુખ સરોવરો અને તળાવો : સંપૂર્ણ માહિતી 🌊
મીઠા પાણીના સરોવરો, ખારા પાણીના લગૂન અને કૃત્રિમ જળાશયોની વિગતવાર માર્ગદર્શિકા (GPSC, UPSC, SSC, TET/TAT)
વુલર સરોવર
સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું સરોવરચિલકા સરોવર
સૌથી મોટું ખારા પાણીનું લગૂનચોલામુ સરોવર
સૌથી વધુ ઊંચાઈ પર આવેલું સરોવરવેમનાડ સરોવર
સૌથી લાંબું સરોવર (કેરળ)🌟 ભારતના જળસ્રોતો અને સરોવરોનું મહત્વ
📌 ભારત ભૂગોળની દ્રષ્ટિએ અત્યંત વૈવિધ્યસભર દેશ છે, જ્યાં હિમાલયની હિમનદીઓથી પોષિત પ્રાકૃતિક સરોવરોથી લઈને દરિયાકાંઠાના ખારા પાણીના લગૂન અને માનવસર્જિત વિશાળ જળાશયો આવેલા છે. સરોવરો માત્ર જળસંગ્રહ જ નથી કરતા, પરંતુ જૈવવિવિધતા, પ્રવાસન અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનો મુખ્ય આધાર છે.
વુલર સરોવર
૧. વુલર સરોવર (જમ્મુ અને કાશ્મીર): MOST IMP ભારતનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું સરોવર છે. આ સરોવર જેહલમ નદીના પ્રવાહથી બનેલું છે. વિન્ટર સિઝનમાં અહીં અનેક પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.
દલ સરોવર
૨. દલ સરોવર (શ્રીનગર, જમ્મુ અને કાશ્મીર): શ્રીનગરની સુંદરતામાં વધારું કરતું આ સરોવર તેના હાઉસબોટ (Shikara) અને તરતા બગીચાઓ (Floating Gardens) માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.
લોકતક સરોવર
૩. લોકતક સરોવર (મણિપુર): IMP પૂર્વ ભારતનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું સરોવર. આ સરોવરમાં કુદરતી રીતે તરતા વનસ્પતિ અને માટીના ગોળા જેવા ટાપુઓ જોવા મળે છે, જેને 'ફુમડી' (Phumdis) કહે છે. આ સરોવર પર વિશ્વનું એકમાત્ર તરતું નેશનલ પાર્ક (કીબુલ લામ્ઝાઓ) આવેલું છે.
ભીમતાલ / નૈનિતાલ
૪. ઉત્તરાખંડના સરોવરો: ઉત્તરાખંડમાં નૈનિતાલ, ભીમતાલ, સાતતાલ અને રાક્ષસતાલ જેવા સરોવરો આવેલા છે, જે તેમના સુંદર પહાડી પરિદ્રશ્ય માટે જાણીતા છે.
ચિલકા સરોવર
૧. ચિલકા સરોવર (ઓડિશા): MOST IMP ભારતનું સૌથી મોટું ખારા પાણીનું લગૂન (Lagoon) સરોવર છે. તે શિયાળા દરમિયાન ઇરાવદી ડોલ્ફિન અને હજારો યાયાવર પક્ષીઓ (Migratory Birds) નું મુખ્ય આવાસ છે.
સાંભર સરોવર
૨. સાંભર સરોવર (રાજસ્થાન): ભારતનું સૌથી મોટું અંતરસ્ફુટ (Inland) ખારા પાણીનું સરોવર છે, જ્યાંથી મોટા પાયે મીઠાનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે.
વેમનાડ સરોવર
૩. વેમનાડ સરોવર (કેરળ): કેરળમાં આવેલું આ સૌથી લાંબું સરોવર (અંદાજે ૯૬ કિમી) છે. અહીં પ્રખ્યાત 'નેહરુ ટ્રૉફી બોટ રેસ' (વલ્લમ કલી - સર્પ હોડી સ્પર્ધા) યોજાય છે.
લોનાર સરોવર
૪. લોનાર સરોવર (બુલढाणा, મહારાષ્ટ્ર): IMP લાવા પઠાર પર ઉલ્કાપાત (Meteorite Impact) થવાથી બનેલું આ એકમાત્ર ક્રેટર (Crater) સરોવર છે, જેનું પાણી ગુલાબી રંગ માટે જાણીતું છે.
પુલિકટ સરોવર
૫. પુલિકટ સરોવર (આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુ સરહદ): આ એક લગૂન સરોવર છે, જેનો મોટો ભાગ આંધ્રપ્રદેશમાં અને થોડો ભાગ તમિલનાડુમાં આવેલો છે. (શ્રીહરિકોટા ટાપુ આ સરોવરને બંગાળના ઉપસાગરથી અલગ કરે છે).
ગોવિંદ વલ્લભ પંત સાગર
૧. ગોવિંદ વલ્લભ પંત સાગર (રિહંદ ડેમ): MOST IMP ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્યપ્રદેશની સરહદે રિહંદ નદી પર બંધ બાંધીને બનાવવામાં આવેલું આ ભારતનું સૌથી મોટું કૃત્રિમ (Man-made) સરોવર છે.
ગોવિંદ સાગર સરોવર
૨. ગોવિંદ સાગર સરોવર (હિમાચલ પ્રદેશ): ભાખરા નાંગલ ડેમ પાછળ સતલજ નદીના પાણીથી બનેલું વિશાળ કૃત્રિમ જળાશય.
રાણા પ્રતાપ સાગર / ગાંધીસાગર
૩. ચંબલ નદીના જળાશયો: રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશમાં ચંબલ નદી પર ગાંધીસાગર, રાણા પ્રતાપ સાગર અને જવાહર સાગર કૃત્રિમ સરોવરો આવેલા છે.
| સરોવરનું નામ | રાજ્ય / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ | વિશેષતા / પ્રકાર |
|---|---|---|
| વુલર સરોવર | જમ્મુ અને કાશ્મીર | સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું સરોવર |
| ચિલકા સરોવર | ઓડિશા | સૌથી મોટું ખારા પાણીનું લગૂન |
| સાંભર સરોવર | રાજસ્થાન | સૌથી મોટું અંતરસ્ફુટ ખારા પાણીનું સરોવર |
| વેમનાડ સરોવર | કેરળ | સૌથી લાંબું સરોવર (બોટ રેસ માટે પ્રખ્યાત) |
| લોકતક સરોવર | મણિપુર | તરતા ટાપુઓ (ફુમડી) અને કીબુલ લામ્ઝાઓ પાર્ક |
| લોનાર સરોવર | મહારાષ્ટ્ર | ઉલ્કાપાતથી નિર્મિત ક્રેટર સરોવર |
| ચોલામુ સરોવર | સિક્કિમ | ભારતમાં સૌથી વધુ ઊંચાઈ પર આવેલું સરોવર |
- ૧. કદ અને પ્રકારની દ્રષ્ટિએ સર્વોચ્ચ સરોવરો:
- ૨. વિશિષ્ટ ભૌગોલિક સરોવરો:
No comments:
Post a Comment