NEP 2020

📚 NEP 2020 : તમામ ૪ વિભાગો અને તમામ ૨૭ પ્રકરણોનો વિગતવાર સારાંશ 📚

રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ - ૨૦૨૦ ની કાયદાકીય અને શૈક્ષણિક જોગવાઈઓની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા (TET, TAT, HTAT, GPSC)

૪

કુલ ભાગો (Parts)

૨૭

કુલ પ્રકરણો (Chapters)

૫+૩+૩+૪

શૈક્ષણિક માળખું

૨૯ જુલાઈ ૨૦૨૦

મંત્રીમંડળ દ્વારા મંજૂરી

🌟 NEP 2020 ની રૂપરેખા અને માળખું

📌 ડૉ. કે. કસ્તુરીરંગન વડપણ હેઠળની સમિતિ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ - ૨૦૨૦ (NEP 2020) એ સ્વતંત્ર ભારતના ઇતિહાસની ત્રીજી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ છે. આ નીતિમાં શિક્ષણને સર્વસમાવેશક, ગુણવત્તાસભર અને વૈશ્વિક સ્તરનું બનાવવા માટે દસ્તાવેજને ૪ મુખ્ય ભાગો અને ૨૭ પ્રકરણો માં વહેંચવામાં આવ્યો છે.

🏫 ૧. ભાગ - ૧ : સ્કૂલ એજ્યુકેશન (પ્રકરણ ૧ થી ૮) - સારાંશ

પ્રકરણ - ૧

પ્રારંભિક બાલ્યાવસ્થા સંભાળ અને શિક્ષણ (ECCE): IMP ૩ થી ૬ વર્ષના બાળકો માટે આંગણવાડી કે પૂર્વ-પ્રાથમિક શાળાઓ દ્વારા ગુણવત્તાયુક્ત બાલવાટિકા અને પ્રવૃત્તિ આધારિત શિક્ષણ આપવું.

પ્રકરણ - ૨

શાળામાં નામાંકન અને પાયાની સુનિશ્ચિતતા: ૨૦૩૦ સુધીમાં પ્રારંભિક શિક્ષણથી માધ્યમિક સુધી 100% GER (Gross Enrolment Ratio) હાંસલ કરવો અને શાળા બહારના બાળકોને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા.

પ્રકરણ - ૩

પાયાની સાક્ષરતા અને સંખ્યાજ્ઞાન (FLN): MOST IMP રાષ્ટ્રીય મિશન દ્વારા ધોરણ-૩ ના અંત સુધીમાં દરેક બાળક પાયાના વાંચન, લેખન અને અંકગણિતમાં નિપુણ બને તેની ખાતરી કરવી.

પ્રકરણ - ૪

શાળા શિક્ષણમાં અભ્યાસક્રમ અને શિક્ષણશાસ્ત્ર: ૫+૩+૩+૪ નવું માળખું, બોજ વગરનું ભણતર, કલા, રમતગમત અને ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલી (IKS) નો સમાવેશ.

પ્રકરણ - ૫

શિક્ષકો: શિક્ષકોની લાયકાત, પારદર્શક ભરતી, ગુણવત્તાસભર પૂર્વ-સેવા તાલીમ અને બિન-શૈક્ષણિક કામગીરીમાંથી મુક્તિ.

પ્રકરણ - ૬

શિક્ષણનું માધ્યમ (Medium of Instruction): ધોરણ-૫ (શક્ય હોય ત્યાં સુધી ધોરણ-૮) સુધી શિક્ષણનું માધ્યમ માતૃભાષા, સ્થાનિક કે પ્રાદેશિક ભાષા જ રહેવું જોઈએ.

પ્રકરણ - ૭

વિદ્યાર્થીઓનું મૂલ્યાંકન (Assessment): ગોખણપટ્ટી આધારિત પરીક્ષાઓને બદલે 'PARKH' સંસ્થા દ્વારા સતત, સર્વગ્રાહી અને વિશ્લેષણાત્મક મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ.

પ્રકરણ - ૮

સમાવેશી અને ન્યાયસંગત શિક્ષણ (Inclusive Education): એસ.સી., એસ.ટી., દિવ્યાંગ અને સામાજિક-આર્થિક રીતે પછાત વર્ગના બાળકો માટે વિશેષ સહાય અને સમર્પિત ક્ષેત્રોની રચના.

🏛️ ૨. ભાગ - ૨ : ઉચ્ચ શિક્ષણ (Higher Education - પ્રકરણ ૯ થી ૧૯) - સારાંશ

પ્રકરણ - ૯

ઉચ્ચ શિક્ષણમાં પુનર્ગઠન અને વૃદ્ધિ: ૨૦૩૫ સુધીમાં ઉચ્ચ શિક્ષણમાં GER (ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો) ૨૬.૩% થી વધારીને ૫૦% કરવો.

પ્રકરણ - ૧૦

સમગ્ર અને બહુવિધ શિક્ષણ (Holistic & Multidisciplinary Education): આર્ટ્સ અને સાયન્સના rigid ભેદભાવને દૂર કરી મલ્ટીડિસીપ્લિનરી અભ્યાસક્રમો શરૂ કરવા.

પ્રકરણ - ૧૧

શિક્ષણ સંસ્થાઓનું સશક્તિકરણ (Empowered Universities): સ્વાયત્તતા, ઉત્તમ શાસન અને શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતા.

પ્રકરણ - ૧૨

શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું સંકલન અને માનકીકરણ: સંલગ્ન કોલેજ સિસ્ટમ (Affiliating System) નો તબક્કાવાર અંત અને કોલેજોને સ્વાયત્તતા.

પ્રકરણ - ૧૩

પ્રેરિત, ઊર્જાવાન અને સક્ષમ અધ્યાપકો (Faculty): ઉચ્ચ શિક્ષણમાં શિક્ષકોની ઉત્કૃષ્ટ ભરતી, પ્રમોશન અને સંશોધન પ્રોત્સાહન.

પ્રકરણ - ૧૪

શિક્ષણ જગતમાં નેતૃત્વ: સંસ્થાઓના વડાઓ અને ડીન તરીકે સક્ષમ નેતૃત્વની પસંદગી.

પ્રકરણ - ૧૫

શિક્ષક શિક્ષણ (Teacher Education): ૪-વર્ષીય સંકલિત B.Ed. ડિગ્રી ફરજિયાત બનાવવી અને ટ્યુટર કલ્ચર અટકાવવું.

પ્રકરણ - ૧૬

નિયમન (Regulation): મેડિકલ અને કાનૂની શિક્ષણ સિવાય તમામ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે એક જ સર્વોચ્ચ નિયમનકાર તરીકે 'HECI' ની રચના.

પ્રકરણ - ૧૭

ધિરાણ અને શુલ્ક (Funding): ઉચ્ચ શિક્ષણમાં પારદર્શક શુલ્ક માળખું અને જરૂરિયાતમંદ વિદ્યાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ.

પ્રકરણ - ૧૮

ભારતીય ભાષાઓ, કલા અને સંસ્કૃતિનું પ્રોત્સાહન: કલા, સંગીત, સાહિત્ય અને પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું પુસ્તક નિર્માણ.

પ્રકરણ - ૧૯

અંતર અને ઓનલાઈન શિક્ષણ: ઓનલાઈન અભ્યાસક્રમો અને ડિજિટલ યુનિવર્સિટીઓની સ્થાપના દ્વારા શિક્ષણનું સાર્વત્રિકરણ.

🌐 ૩. ભાગ - ૩ : અન્ય મુખ્ય કેન્દ્રો (પ્રકરણ ૨૦ થી ૨૪) - સારાંશ

પ્રકરણ - ૨૦

વ્યાવસાયિક શિક્ષણ (Vocational Education): શાળા અને કોલેજ કક્ષાએથી જ વોકેશનલ તાલીમ (બાગકામ, સુથારકામ, ઇલેક્ટ્રિશિયન વગેરે) આપવી.

પ્રકરણ - ૨૧

રાષ્ટ્રીય અનુસંધાન ફાઉન્ડેશન (NRF): દેશમાં વૈજ્ઞાનિક અને શૈક્ષણિક સંશોધનોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવા માટે NRF ની રચના.

પ્રકરણ - ૨૨

શાળા શાસન (School Governance): શાળાઓના સંકુલ (School Complexes) ની રચના દ્વારા સંસાધનોની વહેંચણી અને પારદર્શક વહીવટ.

પ્રકરણ - ૨૩

શિક્ષણમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ: વર્ચ્યુઅલ લેબ, દીક્ષા (DIKSHA) પ્લેટફોર્મ અને ABC ID (અકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ) ની શરૂઆત.

પ્રકરણ - ૨૪

ઓનલાઈન અને ડિજિટલ શિક્ષણ: ભવિષ્યની મહામારી કે આપત્તિઓ સામે શિક્ષણ અવરોધાય નહીં તે માટે ડિજિટલ માળખાકીય સુવિધાઓ.

🚀 ૪. ભાગ - ૪ : અમલીકરણ (Making It Happen - પ્રકરણ ૨૫ થી ૨૭) - સારાંશ

પ્રકરણ - ૨૫

શિક્ષણ માટે નાણાકીય જોગવાઈઓ: IMP કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા સંયુક્ત રીતે દેશના કુલ જીડીપી (GDP) ના ૬% રકમ શિક્ષણ પાછળ ખર્ચ કરવી.

પ્રકરણ - ૨૬

કેન્દ્ર-રાજ્ય સહયોગ અને સંસ્થાગત માળખું: MHRD નું નામ બદલીને 'શિક્ષણ મંત્રાલય' (Ministry of Education) કરવું અને નીતિના અમલ માટે કેન્દ્ર-રાજ્ય વચ્ચે સંકલન.

પ્રકરણ - ૨૭

અમલીકરણ અને સમીક્ષા: તબક્કાવાર સમયબદ્ધ આયોજન અને નીતિના અમલીકરણનું સતત મોનિટરિંગ.

🏆 ૫. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા (TET / TAT / HTAT / GPSC) માટે ખાસ યાદ રાખવા જેવા Golden Points

• ૧. મૂળભૂત આંકડાકીય માહિતી:
  📘 કુલ ભાગ : ૪ 📖 કુલ પ્રકરણો : ૨૭ 🏛️ મંત્રાલયનું નામ બદલાયું : માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલય (MHRD) બન્યું 'શિક્ષણ મંત્રાલય'
• ૨. મહત્વની સંસ્થાઓ અને પહેલ:
  📈 PARKH : વિદ્યાર્થીઓના મૂલ્યાંકન અને માનકીકરણ માટેની રાષ્ટ્રીય સંસ્થા 🏛️ HECI : મેડિકલ અને કાનૂની શિક્ષણ સિવાયની ઉચ્ચ શિક્ષણની સર્વોચ્ચ નિયમન સંસ્થા 💳 ABC (Academic Bank of Credits) : વિદ્યાર્થીઓની ક્રેડિટ સેવિંગ ડિજિટલ બેંક
• ૩. મુખ્ય લક્ષ્યાંક વર્ષો:
  🎯 ૨૦૩૦ સુધીમાં : સ્કૂલ એજ્યુકેશનમાં 100% GER (ગ્રાસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો) 🎯 ૨૦૩૫ સુધીમાં : ઉચ્ચ શિક્ષણમાં 50% GER નો લક્ષ્યાંક

📚 NEP 2020 ના તમામ પ્રકરણો અને વિભાગોનો આ વિગતવાર સારાંશ શિક્ષક મિત્રો અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાર્થીઓ સાથે અવશ્ય શેર કરો! 📚